Σε μια εποχή όπου η πληροφορία διακινείται με ταχύτητα και οι διεθνείς εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά μας, η Ιστορία παραμένει πολύτιμο εργαλείο κατανόησης του παρόντος. Ο αναπληρωτής καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας και Διεθνούς Πολιτικής, Αντώνης Κλάψης, που ζει στη Ραφήνα από τα έντεκά του χρόνια, μιλά στο AktiNews για τον τόπο που τον διαμόρφωσε, τη σημασία της ιστορικής γνώσης και το μήνυμα που θέλει να στείλει στους νέους της Ανατολικής Αττικής.
Γεννηθήκατε στην Αθήνα. Πότε και με ποιον τρόπο συνδέθηκε η ζωή σας με τη Ραφήνα;
Η οικογένειά μου διατηρούσε εξοχικό σπίτι στη Ραφήνα. Επομένως, βρέθηκα εδώ, ως παραθεριστής, από τους πρώτους κιόλας μήνες της ζωής μου. Αργότερα, όταν ήμουν έντεκα ετών, μετακομίσαμε μόνιμα στη Ραφήνα, όπου κατοικώ αδιάλειπτα μέχρι σήμερα. Εδώ τελείωσα το Δημοτικό και κατόπιν αποφοίτησα από το Γυμνάσιο και το Λύκειο Ραφήνας. Επομένως, δεν είμαι ακριβώς γέννημα, αλλά οπωσδήποτε είμαι θρέμμα της Ραφήνας.
Αν περπατούσατε σήμερα στη Ραφήνα δύο ή τρεις δεκαετίες πριν, τι θα βρίσκατε που έχει χαθεί και τι που ευτυχώς παραμένει ίδιο;
Η κωμόπολη που γνώρισα παιδί έχει πια μεγαλώσει πολύ. Δεν είναι το ίδιο ήσυχη όπως τη δεκαετία του 1980. Είναι όμως πιο ζωντανή και πιο δραστήρια. Ίσως να έχει χαθεί κάτι από την παλιά της ηρεμία, αλλά εκείνο που μένει πάντα ίδιο είναι η γαλήνη που προσφέρει το άνοιγμα στη θάλασσα. Τίποτα δεν μένει το ίδιο στο πέρασμα του χρόνου και το ίδιο ισχύει για τη Ραφήνα. Η τάση του ανθρώπου είναι να εξιδανικεύει το παρελθόν, ιδίως όταν αυτό συνδέεται με παιδικές ή νεανικές του αναμνήσεις.
Πότε καταλάβατε ότι η Ιστορία θα γινόταν όχι μόνο αντικείμενο σπουδών αλλά και τρόπος ζωής;
Από παιδί είχα τη φυσική ροπή της μελέτης της Ιστορίας. Την έβρισκα συναρπαστική όχι μόνο ως αφήγηση του παρελθόντος, αλλά και ως μέσο για την κατανόηση του παρόντος. Με γοήτευαν ιδιαίτερα η Πολιτική και η Διπλωματική Ιστορία. Κι αυτό μάλλον εξηγεί γιατί οι σπουδές μου περιστράφηκαν γύρω από ζητήματα διεθνών σχέσεων και στην ιστορία τους. Υπό αυτήν την έννοια, η Ιστορία έγινε και τρόπος ζωής – όχι απλώς μια επιστημονική ενασχόληση ή ένα επάγγελμα.
Η γνώση δεν είναι πληροφορία
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι πληροφορίες είναι αμέτρητες, αλλά η γνώση μοιάζει να λιγοστεύει. Συμφωνείτε;
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι πληροφορίες είναι αμέτρητες, αλλά η γνώση δεν αυξάνεται κατ’ ανάγκην μαζί τους. Ποτέ δεν είχαμε τόση πληροφορία στη διάθεσή μας, όμως ποτέ δεν ήταν τόσο δύσκολο να τη μετατρέψουμε σε γνώση. Όσο περισσότερο πληθαίνουν τα δεδομένα, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη για κρίση, ιεράρχηση και ουσιαστική κατανόηση. Η πληροφορία μάς κατακλύζει· η γνώση απαιτεί χρόνο, σκέψη και τη δυνατότητα να διακρίνουμε το ουσιώδες από το ασήμαντο.
Γιατί πιστεύετε ότι πολλοί νέοι θεωρούν την Ιστορία βαρετή ή μακρινή από την καθημερινότητά τους;
Πρώτα απ’ όλα φταίει ο τρόπος που διδάσκεται στο σχολείο. Η επιμονή στην απομνημόνευση γεγονότων, ονομάτων και χρονολογιών την καθιστά αντιπαθή σε πολλούς μαθητές. Εκείνο που συνήθως λείπει είναι η εξήγηση ότι η Ιστορία είναι κάτι πολύ περισσότερο. Είναι το πιο αξιόπιστο εργαλείο που έχουμε για να διακρίνουμε τις μακροπρόθεσμες τάσεις, να αντιλαμβανόμαστε καλύτερα το σήμερα και να προετοιμαζόμαστε, όσο είναι δυνατόν, για το αύριο.
Υπάρχει κάποιο ιστορικό γεγονός που θεωρείτε ότι οι Έλληνες δεν έχουμε κατανοήσει σωστά;
Δεν θα στεκόμουν σε ένα συγκεκριμένο γεγονός. Εκείνο που πολλές φορές μας λείπει είναι η ψυχραιμία στην ανάλυση της Ιστορίας. Γεγονότα που συνέβησαν πριν από δεκαετίες εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως πεδία σχεδόν οπαδικής αντιπαράθεσης. Ο ιστορικός, όμως, δεν είναι δικαστής. Στόχος του δεν είναι να δικαιώσει ή να καταδικάσει τους πρωταγωνιστές, αλλά να κατανοήσει το παρελθόν.
Ένας κόσμος που αλλάζει
Οι διεθνείς κρίσεις και οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν τελικά την καθημερινότητα ενός πολίτη στη Ραφήνα ή στη Νέα Μάκρη;
Επηρεάζουν όλους τους πολίτες, σε κάθε μήκος και πλάτος του πλανήτη. Σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, καμία μείζονα διεθνής εξέλιξη δεν μένει περιορισμένη στο σημείο όπου εκδηλώνεται. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία ή στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές, το κόστος της ενέργειας και τελικά τις τιμές αγαθών καθημερινής χρήσης. Η αντίληψη ότι μια χώρα μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από τις διεθνείς αναταράξεις δεν ανταποκρίνεται πλέον στη σημερινή πραγματικότητα.
Όταν δεν είστε καθηγητής, συγγραφέας ή αναλυτής, ποιος είναι ο Αντώνης Κλάψης;
Είμαι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να κρατά ισορροπίες ανάμεσα στη δουλειά, την οικογένεια, τους φίλους και τις μικρές χαρές της καθημερινότητας. Μου αρέσει να διαβάζω όχι μόνο για επαγγελματικούς λόγους, να συζητώ, να ταξιδεύω, να παρατηρώ τους ανθρώπους και τους τόπους. Νομίζω ότι η Ιστορία και η διεθνής πολιτική δεν είναι ποτέ εντελώς αποκομμένες από την καθημερινή ζωή. Αντίθετα, συχνά μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα και τον εαυτό μας.
Πώς περιγράφετε τη σημερινή Ελλάδα;
Μου έρχεται στον νου η φράση του Γιάννη Τσαρούχη ότι η Ελλάδα είναι «ένα υπέροχο σκηνικό, στο οποίο όμως παίζεται μια μέτρια παράσταση». Η χώρα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, ταλαντούχους ανθρώπους και προνομιακή γεωγραφική θέση. Εκείνο που της λείπει είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός που θα επιτρέψει την αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων. Αν μπορούσα να αλλάξω κάτι, θα ήταν η ενίσχυση του συνεργατικού πνεύματος.
Με μια ματιά
- Γεννήθηκε το 1978 στην Αθήνα.
- Από τα 11 του χρόνια κατοικεί στη Ραφήνα.
- Αναπληρωτής καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας και Διεθνούς Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.
- Συγγραφέας βιβλίων και επιστημονικών μελετών.
- Συχνός αναλυτής διεθνών εξελίξεων σε τηλεόραση και ραδιόφωνο.
Η βιβλιοπρότασή του
Σκοτεινή Ήπειρος – Μαρκ Μαζάουερ
«Ένα βιβλίο που δείχνει πως ο σημερινός κόσμος –και ιδιαίτερα η σύγχρονη Ευρώπη– γεννήθηκε μέσα από βαθιές κρίσεις. Μας βοηθά να κατανοήσουμε ότι η ειρήνη και η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητες κατακτήσεις, αλλά ιστορικά εύθραυστες ισορροπίες. Για έναν νέο άνθρωπο αποτελεί μια εξαιρετική αφετηρία για να κατανοήσει καλύτερα τον κόσμο στον οποίο ζει».
Περιοδικό: AktiNews
